X بستن تبلیغات
خرطوم » نوشته ها » تحقیق در مورد اب ، منابع اب ، کمبود اب ، صرفه جویی در مصرف اب

تحقیق در مورد اب ، منابع اب ، کمبود اب ، صرفه جویی در مصرف اب

تحقیق در مورد اب ، منابع اب ، کمبود اب ، صرفه جویی در مصرف اب

تحقیق در مورد اب ، منابع اب ، کمبود اب ، صرفه جویی در مصرف اب

در این تحقیق منابع اب شیرین ایران ، اب سالم ، الودگی اب ، کمبود اب و صرفه جویی در مصرف اب را بررسی میکنیم.

آب یکی از مواد مایع و فراوان‌ترین مادهٔ مرکب بر روی سطح کره زمین و بستر اولیه حیات به شکلی که امروزه می‌شناسیم، است. بیش از ۷۱٫۱٪ وزن یک انسان از آب تشکیل شده‌است و نیز بیش از ۷۰٪ سطح کره زمین را آب پوشانده است با وجود این حجم عظیم آب تنها ۲ درصد از آب‌های کره زمین شیرین و قابل شرب است و باقی آن به علت محلول بودن انواع نمک‌ها خصوصاً نمک خوراکی غیرقابل استفاده است. از همین دو درصد آب شیرین بیش از ۹۰ درصد به صورت منجمد در دو قطب زمین و دور از دسترس بشر واقع شده‌است.

بیشترین چگالی آب خالص در دمای ۳٫۹۸ درجه سلسیوس (۳۹٫۱۶ درجه فارنهایت) حاصل می‌شود که برابر ۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب یا ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب است.

 

مولکول

فرمول شیمیایی آب، H۲O است؛ مولکول آب از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن تشکیل شده است که با پیوندهای کووالانس به هم متصل شده‌اند. اتم‌های هیدروژن دارای بار مثبت هستند و با زاویه نزدیک به 105 درجه در اطراف اتم اکسیژن قرار گرفته‌اند که این موضوع باعث قطبی شدن پیوندهای مولکول آب شده است. جرم مولی‌ آب برابر ۱۸ گرم بر مول می‌باشد.

خواص فیزیکی 

آب ماده‌ای است بی‌بو، بی‌رنگ و بی‌طعم. آب خواص ویژه‌ای دارد که آن را از دیگر مایعات متمایز کرده است. از این خواص ویژه می‌توان به ظرفیت گرمایی بالا، افزایش غیرعادی حجم به هنگام انجماد، کشش سطحی بالا، گرانروی بسیار پایین و بالا بودن گرمای نهان تغییر فاز اشاره نمود. دلیل بسیاری از این خاصیت‌ها وجود پیوند هیدروژنی در میان مولکول های آب است. چگالی آب در دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد و فشار ۱ اتمسفر برابر ۰.۹۹۸ گرم بر سانتمیتر مکعب است. آب در فشار ۱ اتمسفر در دمای ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌جوشد و در دمای صفر درجه سانتی‌گراد منجمد می‌شود.

همچنین آب در ۴ درجه سانتی گراد بیش‌ترین چگالی یعنی ۱ گرم بر سانتیمتر مکعب را دارد، که این مسأله از لحاظ علمی بسیار جالب است و یک استثنا بشمار می‌آید.

منابع آب در کره زمین 

اگر کسی از فضا به زمین نگاه کند، آن را یک سیاره آبی رنگ و پر از آب خواهد دید. حجم کل آب‌های موجود در کره زمین، رقمی در حدود ۱٬۳۶۰ میلیون کیلومتر مکعب تخمین زده شده‌است. این حجم با توجه به چرخهٔ آب به طور دایم در بین منابع مختلف در حال جابه‌جایی است.

مهمترين منابع آب در کره زمین عبارتند از

آب‌های زیرزمینی (چاه، چشمه و قنات)

آب‌های جوی (باران و برف)

آب‌های سطحی (رودخانه، دریاچه، دریا و اقیانوس)

همچنین بخشی از آب موجود در کره زمین به‌صورت بخار در اتمسفر و بخش دیگری نیز به‌صورت جامد در یخچال‌های طبیعی وجود دارد.

 

آب‌های سطحی

آب جاری در رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها را آب سطحی می‌گویند. آب سطحی بطور طبیعی از طریق بارش (برف و باران) تأمین می‌شود و با ورود به دریاها یا تبخیر و یا نفوذ عمقی به سفره‌های آب زیرزمینی از چرخه دسترسی خارج می‌شوند.

 

آب‌های زیرزمینی

آب‌های شیرینی که در خلل و فرج خاک و صخره‌ها (سوراخ‌های خاک و صخره‌ها) موجود است را آب زیرزمینی می‌گویند. همچنین آبی که در لایه‌های آبدار (سفره‌های آب زیرزمینی) زیر سطح ایستابی را نیز شامل می‌شود.

 

حجم تقریبی میزان آب ذخیره شده در این منابع به این شرح است :

اقیانوس‌ها: حدود ۱٬۳۲۰ میلیون کیلومتر مکعب (۹۷٫۲٪)

یخچال‌های طبیعی: حدود ۲۵ میلیون کیلومتر مکعب (۱٫۸٪)

سفره‌های زیرزمینی:‌ ۱۳ میلیون کیلومتر مکعب (۰٫۹٪)

آب‌های شیرین موجود در در دریا‌ها، دریاچه‌ها و رود‌ها: ۲۵۰ هزار کیلومتر مکعب (۰٫۰۲٪)

بخار آب در هواکره حدود ۱۳ هزار کیلومتر مکعب (۰٫10٪)

استفاده از آب 

میانگین جهانی توزیع میزان استفادهٔ آب در بخش‌های مختلف در سال ۲۰۰۳ به صورت زیر بود:

کشاورزی: حدود ۶۹٪

صنعت: حدود ۲۳٪

مصارف خانگی: حدود ۸٪

بخش کشاورزی به دلیل آبیاری محصولات میزان زیادی آب مورد استفاده قرار می‌دهد. از سال ۱۹۶۰ میانگین جهانی میزان برداشت آب از منابع به منظور آبیاری زمین‌ها ۶۰٪ افزایش یافته است و این در حالی است که بین ۲۰٪ تا ۳۰٪ آن تبخیر یا جاری می‌شود و به هدر می‌رود . میزان برداشت آب در کشور‌های درحال توسعه به علت نداشتن ابزار‌ مناسب دوبرابر کشور‌های توسعه‌یافته برای هر هکتار است، درحالی که میزان محصولات کشاورزی آن‌ها یک‌سوم می‌باشد. به‌علاوه، در اکثر نقاط خشک و نیمه‌خشک، به علت کمبود بارش‌های جوی، ۹۰٪ آب مورد نیاز برای آبیاری زمین‌ها از آب شیرین تأمین می‌گردد، درحالی که کشور‌های توسعه‌یافته این رقم را به ۴۰٪ رسانده‌اند.

توزیع میزان استفادهٔ آب به‌منظور مصارف خانگی نیز در نواحی گوناگون مختلف می‌باشد. به طور مثال و طبق آمار منتشر شده توسط برنامه عمران سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۶، میانگین میزان آب مصرفی در ایالات متحده حدود ۵۷۵ لیتر و در اروپا بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ لیتر در روز برای هر شخص می‌باشد، درحالی که در کشور‌ موزامبیک این رقم حدود ۱۰ لیتر می‌باشد.

کمبود آب

اگر چه حجم کلی آب‌های موجود بر روی زمین نسبتا زیاد می‌نماید اما متجاوز از ۹۷٪ این آب‌ها در دریاها و اقیانوس‌ها متمرکز هستند و حدود ۲٪ نیز به صورت یخ و یخچال‌ها در مناطق قطبی تجمع یافته‌است. از یک درصد آب باقی مانده نیز بخش زیادی در اعماق زمین بوده که استخراج آن مشکل و از دسترس انسان به دور است.

به‌علاوه، منابع آب شیرین در سطح زمین به‌طور یک‌نواخت توزیع نشده‌اند. درحال حاضر، ۹ کشور ۶۰٪ کل منابع آب شیرین را به خود اختصاص می‌دهند: کانادا، چین، کلمبیا، پرو، برزیل، روسیه، ایالات متحده آمریکا، اندونزی و هند.

در مقابل حدود ۸۰ کشور با کمبود آب مواجه‌اند که برخی از آن‌ها تقریباً به هیچ منبع آب شیرین قابل توجهی دسترسی ندارند: کویت، بحرین، مالت، امارات متحده عربی، سنگاپور، اردن و لیبی.

با توجه به افزایش روزافزون جمعیت، توسعهٔ صنایع و افزایش آلودگی منابع آب شیرین، دسترسی به آب کافی و مناسب در برخی از کشور‌ها به یک بحران جدی تبدیل شده است.

 

صرفه‌جویی در مصرف آب در خانه‌

1. شیر و لوله‌های آب را چک کنید که نشتی نداشته باشند.
یک چکه کوچک از شیر آب قدیمی و خراب می‌توانید 75 لیتر آب را در یک روز هدر دهد. نشت‌های بزرگتر این هدر رفتن آب را به صدها لیتر در روز می‌رسانند.

2. از توالت بعنوان زیرسیگاری یا سطل زباله استفاده نکنید.
هر بار که بخاطر دور ریختن ته سیگار یا دستمال کاغذی یا زباله‌هایی مثل این سیفون توالت را می‌زنید، 20 تا 25 لیتر آب هدر خواهد رفت.

3. توالت‌ها را برای نشتی چک کنید.
کمی رنگ خوراکی در مخزن توالت فرنگی بریزید، اگر بدون سیفون زدن، رنگ تا ۳۰ دقیقه به کاسه توالت تراوش کرد، نشتی وجود دارد که باید بلافاصله تعمیر شود.

4. از کنتور آب برای چک کردن نشتی‌های پنهان آب استفاده کنید.
کنتور آب خانه را بخوانید، دو ساعت از آب استفاده نکرده و دوباره عدد آن را بخوانید. اگر عدد یکسان نباشد حتماً نشتی در خانه وجود دارد.

5. از سردوشی‌هایی که در مصرف آب صرفه‌جویی می‌کند و همچنین شیرآب‌های کم‌فشار استفاده کنید.
نصب این سردوشی‌ها بسیار ساده بوده و هزینه بسیار کمی هم به دنبال دارد. یادتان باشد، دوش‌های طولانی با آب داغ، در هر دقیقه 20 تا 35 لیتر آب هدر می‌دهد. زمان دوش‌ گرفتن‌هایتان را محدودتر کنید.

6. در مخزن توالت بطری‌های پلاستیکی یا تقویت‌کننده شناور قرار دهید.
برای صرفه‌جویی در آب و کاهش هدر رفتن آن، به ارتفاع ۲ تا ۵ سانت داخل دو بطری پلاستیکی را با سنگ‌ریزه پر کنید تا سنگین شوند. بطری‌ها را پر از آب کنید، در آنها را ببندید و آنها را در مخزن توالت فرنگی قرار دهید. همچنین می‌توانید یک تقویت‌کننده شناور ارزان خریداری کرده و در توالت نصب کنید. این کار از هدر رفتن ده‌ها لیتر آب در روز جلوگیری می‌کند.

اطمینان یابید که حداقل 10 لیتر در مخزن توالت آب باشد تا سیفون درست کار کند. اگر آب کافی برای سیفون زدن در مخزن نباشد، فرد اهرم را بیشتر به سمت پایین نگه خواهد داشت. مطمئناً یک بار سیفون زدن درست که 7.5 لیتر آب مصرف می‌کند، بسیار بهتر از دو بار سیفون زدن ناقص است که هربار 1.5 لیتر آب هدر می‌دهد.

7. لوله‌های آب را عایق بندی کنید.
عایق کردن لوله‌ها کاری آسان و کم‌هزینه است. با این روش آب بسیار سریعتر داغ شده و از هدر رفتن آب وقتی منتظر گرم شدن آن هستید جلوگیری خواهد شد.

8. دوش‌های کوتاهتر بگیرید.
یک راه برای کاهش مصرف آب این است که در زمان دوش گرفتن موقع شستن خود آب را بسته و فقط برای آب گرفتن و شستشوی کف‌ها آن را باز کنید. در یک دوش ۴ دقیقه‌ای حدود 75 تا 150 لیتر آب مصرف می‌شود.

9. موقع مسواک زدن آب را ببندید.
نیازی نیست که وقتی مشغول مسواک زدن هستید آب همچنان باز بماند. فقط کافی است ابتدا آن را باز کرده، مسواکتان را خیس کنید و آب را ببندید و در آخر کار موقع آب کشیدن دهان آن را باز کنید.

10. ریش‌تراشتان را در سینک دستشویی آب بگیرید.
کاسه دستشویی را با چند سانتی‌متر آب گرم پر کنید و برای آب گرفتن ریش تراشتان از این آب استفاده کنید.

11. ماشین ظرفشویی و لباسشویی را پُر استفاده کنید.
برای صرفه‌جویی بهینه در مصرف آب، ماشین ظرفشویی و لباسشویی باید حتماً با ظرفیت کامل مورد استفاده قرار گیرند. بیشتر تولیدکنندگان شوینده‌های مخصوص ماشین ظرفشویی توصیه می‌کنند که ظروف را قبل از گذاشتن در ماشین، آب نگیرید تا در مصرف آب صرفه جویی شود.

درمورد ماشین لباسشویی نیز از زدن دکمه دور اضافه خودداری کنید زیرا دستگاه برای آبگیری بیشتر لباسها ۲۰ لیتر بیشتر آب مصرف خواهد کرد. وقتی می‌خواهید دستگاه را نصفه پر کنید، سطح آب را مطابق با حجم لباس‌ها تعیین کنید. دستگاه‌های لباس‌شویی قدیمی‌تان را عوض کنید. ماشین لباسشویی‌های جدید ۵۰-۳۵ درصد آب و ۵۰ درصد انرژی کمتری برای هر بار کار کردن مصرف می‌کنند.

12. استفاده از دستگاه‌های دفع زباله را محدود کنید.
این دستگاه‌ها که زیر سینک ظرفشویی نصب می‌شوند برای عملکرد درست به آب زیادی نیاز دارند و میزان مواد جامد داخل انبار فاضلاب خانگی را بیشتر کرده که موجب مشکل می‌شود.

13. وقتی می‌خواهید ظرف‌ها را با دست بشویید، آب را مداوم باز نگذارید.
اگر کاسه ظرفشویی‌تان دوتایی است، یکی از آنها را با آب و مایع ظرفشویی و یکی را با آب تمیز پر کنید. اگر کاسه‌ ظرفشویی‌تان یکی است، ظرف‌های شسته‌شده را در سبد ظرف بگذارید و با اسپری آب یا کاسه آب داغ آنها را بشویید.

14. موقع شستن سبزیجات شیر آب را باز نگذارید.
کافی است سبزیجات را در کاسه پُرشده با آب ظرفشویی خیس کنید.

15. یک بطری آب آشامیدنی در یخچال بگذارید.
باز گذاشتن شیر آب برای به منظور خنک شدن برای نوشیدن موجب هدر رفتن آب می‌شود. می‌توانید آب آشامیدنی‌تان را در بطری در یخچال نگهداری کنید.

16. گیاهانی مقاوم دربرابر بی‌آبی در باغچه حیاط بکارید.
بسیاری از گل‌ها و گیاهان به آب بسیار کمتری نیاز دارند تا شادابی و طراوت خود را حفظ کنند. سعی کنید گیاهان خاص منطقه خودتان را در باغچه بکارید زیرا آب بسیار کمتری نیاز دارند و نسبت به بیماری‌های منطقه‌ای گیاهان مقاوم‌تر هستند. همچنین دقت کنید که گیاهان با میزان نیاز به آب یکسان را به صورت گروه‌بندی شده در باغچه بکارید.

17. یک لایه کود دور درخت‌ها و گیاهان بریزید.
کود تبخیر آب را کندتر خواهد کرد و به رشد گیاهان کمک می‌کند. افزودن 5 تا 7 سانت کود طبیعی به باغچه توانایی خاک برای حفظ آب خود را افزایش می‌دهد.

18. کف حیاط را آب ندهید.
شلنگ را طوری تنظیم کنید که به گل‌ها و گیاهان آب بخورد نه کف حیاط.

19. فقط در مواقع لزوم به باغچه آب بدهید.
یک راه خوب برای اینکه بفهمید باغچه‌تان به آبیاری نیاز دارد یا نه این است که پایتان را روی چمن‌های کف باغچه بگذارید، اگر با قدم برداشتن شما علف‌ها به سمت بالا برگردند، یعنی نیازی به آبپاشی ندارند. اگر صاف بمانند یعنی باغچه‌ آماده آبیاری است. بلندتر نگه داشتن چمن‌های کف باغچه همچنین حفظ آب پای گیاهان را افزایش می‌دهد.

بیشتر باغچه‌ها فقط به یکبار در هفته آبیاری نیاز دارند. در فصل‌های خشک می‌توانید آبیاری باغچه را به کل متوقف کنید و باغچه خشک و قهوه‌ای خواهد شد. با آمدن هوای خنک‌تر شبنم صبحگاهی و باران باغچه را دوباره به حالت طبیعی خودش برمی‌گرداند. شاید این باعث شود در تابستان باغچه‌تان خشک باشد اما آب بسیار زیادی را صرفه‌جویی خواهد کرد.

20. باغچه را عمیق آبیاری کنید.
آب دادن به باغچه را به اندازه‌ای انجام دهید که آب به خوبی به ریشه گیاه نفوذ کند. آبپاشی سطحی هم سریع تبخیر می‌شود و هم فایده چندانی برای ریشه گیاه نخواهد داشت. برای اینکه بفهمید تا چه اندازه باید آب را پای یک گیاه بگیرید، یک قوطی کنسرو خالی کنار آن بگذارید، وقتی قوطی پُر شد، آبپاشی شما کافی است.

21. آبیاری باغچه را در ساعات اولیه روز انجام دهید.
آبیاری گیاهان در اول صبح بسیار بهتر از شب است زیرا از رشد قارچ‌ها جلوگیری می‌کند. همچنین آبیاری در صبح زود و اواخر شب تبخیر شدن آب پای گیاهان را نیز کاهش می‌دهد. از آب دادن به گیاهان در هوای پُرباد خودداری کنید زیرا باد تبخیر آب را افزایش می‌دهد.

22. از سیستم‌های آبیاری کارآمد برای آب دادن به گل‌ها و گیاهان استفاده کنید و به آنها کود طبیعی بدهید.
اضافه کردن کودهای طبیعی به خاک باغچه به جذب و حفظ آب کمک می‌کند. روی قسمت‌هایی از باغچه که به تازگی گل و گیاه کاشته‌اید، کود طبیعی بریزید.

بااستفاده از راهکارهای زیاد می‌توانید تا حد زیادی برای آبیاری باغچه در مصرف آب صرفه‌جویی کنید:
نصب شلنگ‌های جذب‌کننده
نصب سیستم‌های جمع‌ آوری آب باران
نصب سیستم آبیاری بارانی

از آب دادن بیش از حد به گل‌ها و گیاهان خودداری کنید زیرا هم موجب از بین بردن سلامت گیاه و هم زرد شدن برگ‌های آنها می‌شود.
برای آبیاری دستی، از سرشلنگ‌های اسپری‌کننده استفاده کنید.

23. موقع شستن ماشین، شیر آب را باز نگذارید.
تا حد امکان اتومبیل خود را برای شستن به کارواش ببرید ولی اگر امکانش نبود، ماشینتان را با استفاده از یک سطل آب و شوینده بشویید. از شلنگ آب فقط برای آب کشیدن استفاده کنید. این روش تا 500 لیتر در مصرف آب صرفه‌جویی خواهد کرد. یک ایده بهتر می‌تواند استفاده از دستگاه‌های شستشوی اتومبیل بدون آب باشد که شرکت‌های بسیاری عرضه می‌کنند.

24. برای شستن حیاط و پارکینگ از جارو استفاده کنید نه شلنگ.

25. نشتی لوله‌ها، شلنگ‌ها و شیرهای آب حیاط را چک کنید.
نشتی‌های بیرون خانه آنقدرها بد به نظر نمی‌رسند چون به اندازه نشتی‌های داخل خانه مشخص نیستند. اما به همان میزان می‌توانند موجب هدر رفتن آب شوند. دقت کنید که نشتی شلنگ‌ها و شیرهای آب را مداوم چک کنید.

 

وضعیت موجود آب در ایران

ایران که تحت تاثیر اقلیم نیمه خشک خاورمیانه است، با مساحت 175 میلیون کیلومتر مربع، جغرافیای وسیعی را به خود اختصاص می دهد. ایران از شمال با ارمنستان، آذربایجان، دریای خزر و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان، از جنوب با دریای عمان، تنگه هرمز و خلیج فارس و از غرب با ترکیه و عراق همجوار است. 52 درصد از مساحت این کشور را کوه و صحرا تشکیل می دهد.

ایران در یکی از خشک ترین مناطق جهان واقع شده است. میانگین میزان بارش سالانه mm 252 است. این رقم یک سوم میانگین بارش جهانی است. در شرایط جوی موجود، mm 179 از این میزان بارش یعنی 71 درصد تبخیر می شود. میانگین سالانه میزان تبخیر mm 1500 الی mm 2000 می باشد. این رقم، یک سوم میانگین جهانی است. در حالیکه رقم مزبور در مناطق کوهستانی شمال کشور mm 20 در سال می باشد، در صحراها mm 2000 در سال است. دو سوم از جغرافیای ایران کمتر از رقم میانگین، بارندگی دارند.

منابع اصلی آب موجود در ایران، باران و برف هستند. 70 درصد از این را باران و 30 درصد از آن را برف تشکیل می دهد. مقدار آب حاصله از بارش حدوداً 417 میلیارد مترمکعب است. در ایران که میزان تبخیر آب بسیار زیاد است، 72 درصد از این مقدار یعنی 299 میلیارد متر مکعب تبخیر می شود. در حالیکه 92 میلیارد مترمکعب از مجموع کل آب بر روی خاک جاری می شود، 25 میلیارد مترمکعب به زیر زمین نفوذ می کند. مقدار آب بدست آمده، 117 میلیارد متر مکعب است. بعلاوه 13 میلیارد متر مکعب آب از خارج از مرزهای ایران به این کشور جاری شده و به میزان آب ایران افزوده می شود. این آب ها، از رودخانه هیلمند افغانستان، رودخانه ارس که مرز ایران و آذربایجان را تشکیل می دهد و جویبار و نهرهای کوچک هستند. میزان آب شرب ایران 130 میلیارد متر مکعب تخمین زده می شود. در روند طبیعی، 29 میلیارد مترمکعب از آب مصرفی مجدداً به ذخایر زیرزمینی و روی زمین باز می‌گردد. با افزوده شدن این آب به میزان آب موجود در ایران، مقدار آب بدست آمده در ایران به 159 میلیارد متر مکعب می رسد. 82 درصد از کل آب را آب قابل شرب و 18 درصد را آب در چرخش تشکیل می دهد. مقدار آبی که از ایران به دریا و یا سایر کشورها سرازیر می شود، 9/55 میلیارد مترمکعب در سال است. 7/24 میلیارد متر مکعب دبیس از آب رودخانه کارون به عراق جاری می شود. ولی چون قبل از تخلیه به دریا، به عراق می رود، در محاسبه آبهای سرازیر شده به عراق، مد نظر قرار نمی گیرد.

نرخ افزایش جمعیت در ایران بالاست، بر این اساس جمعیت ایران در سال 2009 میلادی حدوداً 73 میلیون نفر بود. در 20 سال اخیر افزایش سریع جمعیت، موجب تغییر بافت جمعیت شهرها و روستاها شده است. در حالیکه قبل از انقلاب، نسبت جمعیت روستاها به شهرها 60/40 بود، امروز این نسبت کاملاً برعکس شده است. در سال 2006 میلادی 39 درصد از جمعیت کشور در روستاها و 61 درصد در شهرها زندگی می کردند. نسبت جمعیت شهرنشین در سال 1986 میلادی 47 درصد بود و بالا بودن میزان مهاجرت به شهرستان های کوچک و روستاها جلب توجه می کرد. آبهایی که در گذشته بمنظور آبیاری استفاده می‌شدند، اکنون برای تامین آب شرب مورد نیاز شهرها بکار برده می شوند. افزایش جمعیت، شهرنشینی، فعالیت ها در بخش صنعت و توسعه بخش کشاورزی، نیاز به آب در ایران را افزایش داده است.
طبق آمار، در سال 1963 میلادی 44/4 میلیارد مترمکعب آب در ایران مصرف شده است. در حالیکه در سال 1993 این رقم 83 میلیارد متر مکعب بود، در سال 2006 این رقم به 36/93 میلیارد مترمکعب رسیده است. همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد، منابع، نیاز و قحطی آب در جغرافیای ایران بطور یکسان توزیع نشده است. سایر مسائل مربوط به آب در ایران عبارتند از: استفاده بی رویه از آب در آبیاری، استفاده وسیع از آب های زیرزمینی برای کشاورزی، آلودگی آب و افزایش میزان نمک در آب و خاک.
همانند تمایل کلی در جهان، در ایران نیز از منابع آب بطور وسیعی جهت آبیاری استفاده می شود. 5/83 میلیارد متر مکعب از آب مصرفی یعنی 8/92 درصد برای آبیاری بکار برده می شود. 50 درصد از آبی که در بخش کشاورزی استفاده می شود، از آبهای رو زمین و 50 درصد دیگر نیز از آبهای زیر زمین تامین می شود. در جدول استفاده از آب های زیر زمینی برای کشاورزی، ایران در مقایسه با بنگلادش و هندوستان در رده پایین تر در مقایسه با چین، پاکستان، مکزیک، آرژانتین و مراکش در رده بالای جدول قرار دارد. کشاورزی، یکی از مهمترین منابع اقتصادی کشور می باشد و کمبود آب، توسعه کشاورزی را محدود می کند. ایران که سعی در خودکفایی در تولید مواد غذایی دارد، بخش وسیعی از منابع آب خود را، جهت بهره برداری در زمینه کشاورزی اختصاص داده می شود.

 

مدیریت حوزه آب و انتقال آن در ایران

ایران بر اساس منابع آب به 6 حوزه اصلی تقسیم می شود. این حوزه ها به ترتیب عبارتند از: حوزه خزر در شمال، حوزه خلیج فارس و دریای عمان در غرب، حوزه دریاچه ارومیه در شمال غرب، حوزه مرکزی در مرکز، حوزه رودخانه هامون در شرق و حوزه سرخس در شمال شرق.

علاوه بر اینکه منابع آب در ایران بطور مساوی تقسیم نشده است، گسترش شهرها در نتیجه مهاجرت و تحولات در بخش کشاورزی و صنعت، مشکلاتی در زمینه آب شرب و سایر آبهای مصرفی ببار آورده است. همچنین بعلت عدم توازن در میزان بارش در نقاط مختلف و توزیع جمعیت، مقدار آب سرانه حوزه ها متفاوت است.

در مطالعات ملی وسیع آب در سال 1994 ، با مد نظر قرار دادن جمعیت آن دوره، منبع آب شرب سرانه 2000 مترمکعب در سال محاسبه شده بود. این رقم برای سال 2005 میلادی 1000 مترمکعب اعلام شده بود. مقدار آب شرب سرانه حوزه ها به ترتیب عبارتند از: حوزه خزر 2265 مترمکعب، حوزه ارومیه 1430 مترمکعب، حوزه خلیج فارس – دریای عمان 4545 مترمکعب، حوزه مرکزی 1190 مترمکعب، حوزه رودخانه هامون 1465 مترمکعب و حوزه سرخس 870 مترمکعب.

چاره ای که مدیران محلی و ملی آب در ایران برای حل مشکل آب اندیشیده اند، مدیریت سنتی منابع آب و انتقال آب از مناطق آب و هوایی معتدل به مناطق آب و هوایی خشک و نیمه خشک می باشد. پروژه های انتقال آب در ایران، در کاهش مشکل آب مفید واقع می شود. سه شرط، لزوم طرح روش های انتقال آب را برجسته می کند.

این شرایط عبارتند از:

1- محدود سازی دسترسی به منابع آب در سایه شرایط هیدرولوژیک منطقه ای،

2- عدم تامین مطالبات مراکز منطقه ای توسط منابع محلی و عدم حمایت از گسترش شهرنشینی در نتیجه این رویکرد،

3- لزوم بهبود شرایط تامین آب منطقه ای بعلت کاهش و آلودگی منابع آب.

همانگونه که در بالا نیز اشاره شد، عدم توازن وضعیت آب میان حوزه ها، موجب انتخاب روش انتقال آب مورد نیاز میان حوزه ها شده است. در سالهای 2003-1989 در چارچوب طرح توسعه 5 ساله، آب حوزه های خزر و خلیج فارس – دریای عمان با خطوطی که ساخته شده و در شرف ساخت است، به حوزه مرکزی انتقال داده می شود. در دوره اول با 200 کیلومتر خط لوله 600 میلیون مترمکعب، در دوره دوم با 400 کیلومتر خط لوله 1200 میلیون مترمکعب و در دوره سوم با 400 کیلومتر خط لوله 1800 میلیون مترمکعب آب انتقال داده شده است.
رودخانه های کارون و دز در پروژه انتقال آب میان حوزه ها جایگاه مهمی دارند. کارون که بزرگترین رودخانه ایران است، در نزدیک خلیج فارس به ازروند رود ملحق می‌شود. رودخانه دز نیز دومین رودخانه بزرگ ایران است. آبهای این دو رودخانه از طریق کانال ها و تونل ها به حوزه پایینی زاینده رود واقع در مرکز ایران که تراکم جمعیت زیاد بوده و منطقه صنعتی می باشد، منتقل شده و در سد چند منظوره زاینده رود که در سال 1970 احداث شده است، جمع آوری می شود.
هر چند انتقال آب به حوزه مرکزی شامل استان های اصفهان، یزد، کرمان، مرکز و قم که مشکل کمبود آب بشدت محسوس است، بطور پیوسته انجام نمی شود، ولی تا حدودی مشکل را حل می کند. سایر پروژه های انتقال آب عبارتند از: پروژه کانال کشی مازندران و پروژه انتقال آب میان حوزه های زاهدان.

ایران با انعقاد قرارداد انتقال آب با تاجیکستان، سعی دارد تا حدودی مشکل آب را حل کند. بعلاوه درصدد انتقال آب بیشتری از رود کارون به حوزه مرکزی که از لحاظ مناطق مسکونی متراکم می‌باشد، برآمده است.

ایران در ارزیابی های خود اعلام می کند این پروژه ها توازن حوزه منبع (دهنده) را مختل نمی کند، مقدار آب انتقال داده شده بسیار کم است و تاثیری بر پروژه های آتی حوزه منبع ندارد. بعلاوه از لحاظ زیست محیطی نتایج منفی ببار نیاورده و بافت اجتماعی اقتصادی منطقه را تحت تاثیر قرار نمی دهد.

این پروژه ها که مخصوصاً جهت تامین نیاز آب شرب و حل مشکل کمبود آب به مورد اجرا گذاشته شده اند، بعلت تغییر شرایط اقلیمی و افزایش جمعیت، در تامین نیاز آب شهرها و مواد غذایی جمعیت رو به رشد، کفایت نخواهند کرد. ایران که در نتیجه مطالعات، پیش بینی می کند حتی با اقدامات انجام شده، مشکل کمبود آب بیش از پیش افزایش خواهد یافت، با افغانستان و تاجیکستان شورای آب تشکیل داده است. هر چند در چارچوب این شورا مقدار و منبع آب مشخص نشده است، ولی قراردادی جهت انتقال آب از تاجیکستان به امضا رسیده است.

 

با آلودگی آب آشامیدنی چه کنیم؟

خیلی از ما به آبی که می‌نوشیم فکر نمی‌کنیم. به راحتی شیر آب را باز می‌کنیم، لیوانی را پر می‌کنیم و می‌‌خوریم. اما این که روزانه به چه میزان آب نیاز داریم؟ و آیا آبی که می‌خوریم کیفیتی دارد یا نه؟ و چه‌قدر به سلامت آن ایمان داریم، سوالاتی است که کمتر کسی ممکن است به آن فکر کند.

این مقاله شما را با کیفیت آب آشامیدنی سالم آشنا می‌کند.

بیش از 50 درصد وزن بدن هر فرد را آب تشکیل می‌دهد. بدون آب، قادر نیستیم دمای بدن خود را تنظیم کنیم. مفاصل ما برای تحرک به آب نیاز دارند و ما برای خروج مواد زاید از ادرار، تعریق و حرکات روده‌ها به این مایع حیاتی نیاز داریم.

عدم دریافت آب کافی موجب کم آبی می‌شود که علایمی‌ مثل ضعف عضلانی، خستگی، گرفتگی عضلانی و عدم تعادل را ایجاد می کند و خطر گرما، خستگی و سکته ناشی از گرما را افزایش می‌دهد.

در واقع آب مهم‌ترین ماده‌ای است که انسان بدون آن قادر نیست بیش از 5 روز زندگی کند، اما برای این که دچار این مشکلات نشویم، به چه میزان آب نیاز داریم؟

برای جایگزین کردن آب از دست رفته از راه ادرار، تعریق و استنشاق در هوای گرم، هنگام ورزش و کار کردن، در زمان بیماری وتهوع و استفراغ، ما به 88 لیوان آب نیاز داریم. اگرچه ممکن است مایع مورد نیاز بدن را از طریق نوشیدنی‌ها مثل انواع نوشابه‌ها، غذاهای آبکی مثل سوپ تامین کنیم، اما باید به خاطر داشته باشیم که این مایعات جای آب واقعی و سالم را برای ما نمی‌گیرد.

راه حل مطمئن، درست، بی خطر و قابل اطمینان مصرف آب آشامیدنی، کنترل چند مورد از جمله میکروب‌های بیماری زا و آلوده‌کننده‌هایی است که ممکن است وارد سیستم ذخیره آب شده باشند.

واضح است که برای پیشگیری از کم‌آبی باید آب بنوشیم، اما آیا آب شیر خانه ما، آبی سالم است.

اگر در منطقه‌ای زندگی می‌کنید که مطمئن هستید آب لوله‌کشی شهری و کاملا تصفیه‌شده دارید، نوشیدن این آب اشکالی ندارد، چرا که این آب از سوی مراکز نظارت بر کیفیت آب کنترل می‌شود. البته گاهی این به معنای این نیست که این آب عاری از هر گونه آلودگی است، بلکه میزان مواد آلاینده آن، آن‌قدر نیست که سبب بروز خطرات جدی برای سلامت ما شود.

گاهی بروز برخی حوادث ممکن است سبب آلودگی آب با آلاینده‌هایی شود که موجب بیماری‌های فوری می‌شود. از این رو سازمان‌های مسوول باید مردم را از این موضوع آگاه کنند. این سازمان باید در مدت 24 ساعت تاثیرات نوشیدن این آب‌ آلوده را به مردم اطلاع دهد.

آب از چند راه ممکن است آلوده شود. آب ممکن است با میکروارگانیسم‌هایی مثل باکتری‌هایی که در مایعات بدن است یا با مدفوع حیوانات دچار آلودگی شود. ضایعات کارخانجات یا نیترات‌ها ممکن است به آب راه پیدا کرده و یا مواد معدنی متعددی مثل سرب یا جیوه ممکن است سبب آلودگی آب شوند.

 

برخی افراد ممکن است نسبت به سایرین بیشتر مستعد آسیب‌های ناشی از آلودگی آب‌ها شوند:

– افرادی که تحت شیمی‌درمانی هستند

– افراد مبتلا به ضعف سیستم ایمنی مثل ایدز

– افرادی که تحت پیوند قرار گرفته‌اند

– کودکان و نوزادان

– زنان باردار و جنین آنها و سالمندان

 

آب سالم و ایمن می‌تواند تحت تاثیر خیلی از عوامل قرار بگیرد:

– موقعیت یک شهر

– کیفیت لوله‌ها و سیستم آب‌رسانی منازل

– فعالیت‌های کارخانجاتی که در نزدیک محل زندگی انسان و حومه‌ شهرها قرار گرفته‌اند.

 

اثرات آلودگی آب بر انسان

هر وقت سخن از آب آلوده به میان آید، به دنبال آن کلمه بیماری نیز به ذهن راه می یابد. آلودگی آب چه به صورت آلودگی بیولوژیک (وجود میکروب های بیماری زا)، چه به صورت آلودگی شیمیایی (به همراه داشتن عناصر و ترکیبات زیان آور شیمیایی) و چه به صورت های دیگر سبب ایجاد بیماری ها و اختلالات متعددی در انسان می گردد.

تاریخ بهداشت عمومی مملو از نشانه های غم انگیزی است از همه گیری ها و تلفات بی شمار ناشی از بیماری ها که آب آلوده در ایجاد آن ها نقش اساسی داشته است.

آب در انتقال و انتشار بسیاری از بیماری های میکروبی، ویروسی و انگلی نقش عمده ای بر عهده دارد. از بیماری های عفونی روده ای می توان حصبه، وبا و اسهال خونی را نام برد که انسان به وسیله آب آلوده به آن مبتلا می شود.

آب آلوده به راه های زیر می تواند سبب انتقال بیماری ها گردد:

 

الف) مستقیم

آب به طور مستقیم در انتقال بعضی از بیماری ها دخالت دارد. منظور از انتقال بیماری به طریقه مستقیم آن است که عامل ایجاد کننده بیماری از طریق مدفوع و ادرار یا راه های دیگر وارد آب می شود و آب را آلوده می کند. با آشامیدن چنین آبی یا تماس با آن، عامل بیماری به طور مستقیم وارد بدن شخص سالم شده و او را بیمار می کند. مهم ترین بیماری هایی که از این طریق انتقال می یابند عبارتند از: حصبه، وبا، انواع اسهال های میکروبی و آمیبی، یرقان عفونی، فلج اطفال.

 

ب) غیر مستقیم

آب در انتقال بعضی از بیماری ها نقش غیر مستقیم دارد. در این گروه از بیماری ها، آب فقط محیطی برای رشد و تکثیر ناقل بیماری است و به طور مستقیم در انتقال بیماری نقشی ندارد. از این گروه بیماری ها می توان مالاریا، تب زرد و انواع آنسفالیت ها را نام برد.

 

ج) آب در انتقال بعضی از بیماری ها نقش توأم مستقیم و غیر مستقیم دارد

آشامیدن و یا تماس با آب آلوده مستقیما بیماری ها را به انسان منتقل می سازد. از سوی دیگر آب وسیله ای برای نگهداری و پرورش میزبان عامل بیماری است. به این ترتیب آب در انتقال بیماری دو نقش کاملا مجزا بر عهده دارد.

 

د) آب در انتقال بعضی از بیماری ها نقش مساعد کننده ی شرایط انتقال را بر عهده دارد

بسیاری از کرم های انگل روده انسان، در این گروه از بیماری ها قرار می گیرند؛ مثلا برای رشد جنین در داخل تخم و تبدیل آن به نوزاد آسکاریس، وجود آب به صورت نم در زمین لازم است و یا برای کرم های قلابدار که انگل روده کوچک انسان هستند، وجود رطوبت کافی در خاک برای ادامه حیات آن ها ضروری است.

باز نشر مطالب سایت با درج لینک مجاز می باشد. اللــهم صــل علــی محــمد و آل محــمد و عجل فرجهــم